04/12/2025

Đình - Chùa Chàng Đông

Đình Chàng Đông được xây dựng theo hướng Nam, trong cuộc kháng chiến chống Pháp ngôi đình đã bị dỡ bỏ làm nhà kho, trường học, đến năm 2002 nhân dân địa phương tôn tạo và xây dựng lại trên nền móng cũ. Căn cứ vào lời kể của các cụ trong làng và cuốn ngọc phả còn lưu lại thì đình Chàng Đông thờ Đức phụ quốc la Thành dũng Thành đại vương tên huý là Lữ Gia.

Tóm tắt lịch sử vị tướng Lữ Gia như sau:

Thời nhà Triệu có ông Lã Công biết nghề làm thuốc lấy bà Trương Thị Vi người quận Vũ Minh ông bà cầu tự được 1 người con trai đặt tên là Gia. Lớn lên đổi tên là Lệ, Lữ Gia thông minh trí tuệ khác người, lên 5 tuổi đã biết âm luật, lên 8 tuổi cha mẹ cho theo học Dương Tiên Sinh, lên 12 tuổi đọc thông các sách bách gia chư tử, thích đọc các sách binh pháp và tập cung tên, thường muốn noi theo Y Doãn Tả Vọng, Quản Trọng, Nhạc Nghị. Đến 15 tuổi thì cha mẹ mất, Lữ Gia phải nương nhờ cậu là Trương Công Đam, ông Đam bị tên thái thú Đào Trịnh Hoan giết hại. Lữ Gia bèn đi đây, đi đó tìm cách báo thù cho cậu. Ông vào châu Ô Lý gặp quan lạc tướng Hùng Bảo cháu 4 đời của vua Hùng Duệ Vương đang làm tù trưởng ở đó. Hùng Công thấy Lữ Gia tướng mạo phi phàm bèn gả 2 người con gái là Lâu Bảo Hoa và Nhất Bảo Hoa. Hùng Công lại cấp cho thuyền và 200 quân sĩ để ông ra tiêu diệt tên Đào Trịnh Hoan trả mối thù cho cậu.

Gặp lúc Triệu Vũ Đế băng hà, Triệu Văn Vương nối ngôi mở khoa thi kén chọn nhân tài. Lữ Gia ứng thi đỗ cả văn lẫn võ được bổ chức quan thăng dần đến thừa tướng.

Đến đời vua Triệu Ai Vương, mẫu hậu là người Hán, vua trẻ tuổi một số triều thân ngu tối ngả theo nhà Hán muốn sát nhập nước Việt Nam vào Trung Quốc. Lữ Gia chống lại, mẫu hậu dựa vào bọn sứ giả nhà Hán lập mưu giết ông. Ông nổi giận đem quân giết sạch bọn sứ giả và 200 dũng sĩ của nhà Hán cùng với mẫu hậu và Ai Vương. Ông đến Vệ Dương Bẩu là con cả của Minh Vương mẹ là người Việt lập làm vua đặt niên hiệu Kiến Đức để chuẩn bị chống Hán.

Năm Nguyên Đinh thứ 6 ( 111 TCN ) Hán Vũ Đế sai Lộ Bác Đức và Dương Trợ đem 20 vạn quân chia làm hai đường thuỷ, bộ tiến đánh ( kinh đô Phiên Ngung và Quảng Châu- Trung Quốc ) bị vỡ. Lữ Gia và vua Kiến Đức rút sang  La Thành ( Hà Nội ). Ông sai tướng Lã Điền cầm 3 vạn quân đánh bại lộ Bác Đức ở cửa biẻn thần phù     ( Nghệ An ), Bác Đức biết ông là người dũng lược, bèn lập mưu tung phản gián vào dèm với vua Kiến Đức, vua ngờ ông bèn thu lại binh quyền, hạ làm chức huyện doãn Phong Châu. Ông biết nhà Triệu sắp mất, bèn ra sức xây dựng Phong Châu thành căn cứ cố thủ chẳng bao lâu  quận Giao Chỉ đều bị nhà Hán chiếm đóng.

Nhà Triệu mất rồi ông cùng 2 phu nhân mộ được vài nghìn tân binh lập đồn ải tại Long Động. Nha môn đánh úp quân Hán thắng nhiều trận, có cơ lấy lại được kinh thành.

Lộ Bác Đức bèn sai  gián điệp giao kết với tên tớng của ông là Chu Năng và hứa cho hắn làm vua. Khi ông bày trận ở bến Nhân Mục đón đánh lộ Bác Đức thì bất ngờ Chu Năng đánh tập hậu phía sau, ông bị thua phải chạy sang Lâu Thượng, chỉ còn 20 gia thần theo kịp. Ông đóng đồn ở gò Hào thôn Tràng Đông và mộ thêm được 30 người dân Tràng Đông và Tràng Nam làm lính. ở được 5 hôm thì người cô tên là Ngọc Dung hoa nương và người điều thiếp tên là Quế Hoa nương tìm đến. Hai người khuyên ông hãy đầu hàng, ông không nghe, 2 người bèn tự vẫn để khỏi lo về sau lọt vào tay giặc.

Mười hôm sau quân Hán kéo đến, ông đánh giãn vòng vây rút sang Bạch Hạc. Tại Bạch Hạc quân Hán kéo đến rất đông vây bọc. Ông chém được hơn 60 tên địch thì bị một nhát dao của tướng Hán. Lúc ấy vào giờ Mùi ngày 10 tháng 5 năm Thiên Mã thứ 2, ông thọ 68 tuổi.

Giờ Dậu ngày 3 tháng giêng năm Mùi ông cùng binh mã trở lại đồn Sở ở gò Hào, nhân dân Tràng Đông - Tràng Nam ra đón tiếp. Ông nói cho biết, ông đã hiển thần về thăm nhân dân. Nói song bay vút lên trời. Dân làng bảo nhau lập ngay miếu thờ , làm đến mồng 6 thì xong.

Các địa phương Phong Châu cũng đều lập miếu thờ cả.

Thời vua Trần Nhân Tông ông âm phù đức Trần Hưng Đạo đánh quân Ô Mã Nhi.

Triều thần phong là "Phục ân thánh thần vua Câu Dậu - Đại La Thành  hùng uy chu thánh tả thần ban triều Lê Đại Vương muôn đời huyết thực cùng nước cùng vui".

Như ở Bạch Hạc cho đến núi Yên Thiết là nơi chính, mỗi năm ngày Đinh sai quan về tế lễ.

Thời vua Lê Thái Tổ khởi nghĩa, ông Nguyễn tướng  quân tiến binh qua làng, đóng ở Miếu được thánh hiển ứng âm phù. Ông tâu lên được vua Lê sai quan đem sắc chỉ về phong là:

áp quốc trí dũng triều Lê Đại Vương

Quế Hoa nương công chúa

Ngọc Dung công chúa

+ Nhà Mạc phong là:

áp quốc thông minh bảo thiên hiển ứng đại vương

+ Nhà Lê Trung Hưng - triều Vua Lê Anh Tông phong-

áp quốc thông minh bảo thiên linh thánh đại vương

Quế Hoa trinh thục công chúa

Ngọc Dung từ hoa công chúa

Hai thôn Chàng Đông - Chàng Nam phụng sự 3 vị.

- Ngày 10/10 tịch lệ Nguyễn tướng quân kính tế

- Ngày 3 đến mồng 6 tháng giêng tịch lệ hiển thần

- Ngày 1 tháng 6 sinh nhật vị thánh bà Quế Hoa

- Ngày 15/2 tịch lệ sinh nhật vị thánh bà Ngọc Dung

- Ngày 1 tháng 12 tịch lệ sinh thần

- Ngày 28 tháng 4 là ngày tịch lệ đồng hoá của 2 vị thánh bà.

- Ngày 10/5 tịch lệ hoá thần

Lệ kiêng chữ huý là: Trí, Hổ, Cai, Quế, Dung

Kiêng cúng lợn lang - kiêng sắc vàng

Hoàng triều niên hiệu Hồng Phúc, mùa xuân năm Quí Dậu Hàn Lâm Đông Các đại học sỹ Nguyễn Bính phụng soạn.

Đình Chàng Đông: lễ hội được diễn ra từ ngày 3->6 tháng giêng âm lịch. Lễ cúng có bánh rán, bánh tẻ mật, hoa quả

Lễ rước: rước từ đình ra miếu ở Chàng Nam ( rước ảo ảnh của Hai Bà ) đến Chàng Nam nghỉ tế, sau đó rước ngược lại đình.